Tuesday 17 September 2019

MÛRIYA MÊ Û RAGIHANDINA DI AJALAN DE

This post is also available in: English, German, Albanian, Arabic, Bosnian, Turkish

Gava hatin newala mûriya, mûriyeke mê got:

Gelî civaka mûriyan, bikevin hêlîna xwe de…”

27- Sureya Nemlê 18

Gava behsa taybetmendiyên Xuda dayî Hz. Silêman tê kirin, tê fêmkirin ku Hz. Silêman ji zimanê çûka fêm dikira, digel di ayeta 18. de mînaka ragihandina mûriyan ya di nava xwe de tê dayîn. Rastî jî lêkolînên li ser mûriyan hatîn çêkirin didin nîşan ku, jiyana mûriyan zêde kompleks û zêde organîze ye û pêdiviya vê organîzasyonê li hevre di nava ragihandinê de ne.

Mûrî serê xwe yê biçûk de xwediyê qas 500.000 hucreyên betanin. Ji bilî vê antênin zêde hestyar û şêweya laş ya gelek hêmanên kîmyevî avzêdike, amûrên mûriyan yê ragihandinê ne. Mûrî bi metodên cuda re têkiliyê hevre dêtînin. “Feronem”a toşpiyên hundir de tê avzêkirin ji van amûrên ragihandinê yek e. Cihê peyvên mirov kar tînin şikleke têkûz ev avzê tijî dike. Wisa ku mûrî, carna şikleke ji mirovan serastir vê avzê kar tînin û digihîjin hev, parî dikin, berevaniyê dikin, xwe xwedî dikin.

Cureyên mûriya yên cuda, ji toşpiyên cuda sûd digirin û her cureya mûriyê de cuda cuda fonksiyonên van hene. Mînak, “Pirtîyên Dufour” di rewşên hişdarî û êrîşê de tên karanîn. Avzêyê di “Pirtiyên Sternal” de koçên kolonî û bipeyketinên nêçîrê de tên karanîn. Her mûrî van avêza mîna peyv karanîna mirovan ji bo mebesteke diyar kar tîne. Mûrî ji bilî karanîna piştoyên şile bi deng re jî ragihandinê pêk tînin. Mînak sînyala deng ya laş erdê danê re tê çêkirin, koloniyên hêlîna wan ya dar heyî de tê karanîn. Mûriyên merengoz duhûl lê danê re ragihandinê dikin. Endamên koloniyê bêalozî bersivê didin banga û diçin hedef.

Di ragihandina mûriyan de taybetî ev dabeş tên kirpandin: hişdarî dan, agahdar kirina cihê xwarinê, paqijî, kom bûn, guherîna xwarinên şile, naskirin… Qur’anê, bal kişandiye li ser hişdarî dana mûriyan, lêkolînên li ser mûriyan hatîn çêkirin ev ji babetên di ragihandina mûriyan de ya herî girîng e.

 

MÛRIYA MÊ

Ayeta me lêkolayî li ser mûriya mê sekinî ye. Ev jî mîna mînaka mozê mucîzeyek ya Qur’anê ye. Kolonîyên mûriyan dişibin yên moza. Peywira mûriyên nêr tenê dema stewîn li qralîçeyek civan re cotbûn e. Mûriyên nêr piştî vê cotbûnê dimirin. Mûriyên karker yên hemû karê koloniyê dikin mêyên bêhavil in. Kolonî, mîna qewanê mozan dinyayek serdestiya dê û keçikan heyî ye. Ger em bifikirin ku hatina artêşa Hz. Silêman mûriyek nobedar an jî karker dê xeber bide, ev mûrî dê ji mûriyên mê û karker be. Ger em bibêjin kesê herî bilind û bijare dê xeber bide, ev jî dê mûriya qralîçe be û ew jî mê ye.

Tê texmîn kirin ku serê mirovekî 10 milyonan zêde mûrî hene. Ev dide nîşan ku ji bo Xuda afirandin çi qas hêsan e, hejmat û mezinahî ji bo Xuda ne pirsgirêk e. Her cureya mûriyan deorganîzasyonek ewreng heye. Ji mûriyên mîna dirûwan pelçima dibire heya mûriyên çolê, heya mûriyên pale yên çandiyariyê dikin her cure mûrî xwediyê taybetmendiyên cuda û têkûz e. Taybetiya hevpar ya mûriyan û candar-bêcan hemû heyberan ev e ku, dibin govanê îhtişama hunera Xuda.

 

Aha afirandina Xuda. De şanî bidin min ji bilî Wî kî çi afirandiye.

Nexê, zilmkar eşkere di nav gumrahiyê de ne.

31- Sureya Luqmanê 11

 

 

MUHEBETÊN NAVBERA ÇÛKAN

 

Sileman bû paşmakgirê Dawid û got ku:

Gelî mirovan zimanê çûkan hînî me hat kirin.

27- Sureya Nemlê 16

 

Di ayetê de gava taybetmendiyên bilind yên Xuda dayîn Hz. Silêman tên jimarîn, tê gotin ku Xuda Ew hînî zimanê çûkan jî kiriye. Bi vî awayî Qur’an bal dikişîne li ser, ragihandina çûkan. Li vê re em bibêjin, çûk jî mîna mirovan bi hev re têkiliya dêtînin dê ne xelet be. Bêguman ev ragihandin hinge ya mirovan ne pêşveçuyî ye, lê gotina di nav ajalan de ragihandin tune, çewtiyek mezin e.

Lêkolînên ajalnasan çêkirîn dêtînin holê ku, yên dibêjin dengên ajal dertêxin tesedufin, di navbera ajalan de ragihandin tune nava şaşiyê de ne. Lêkolînên li ser çûk, mûrî, delfîn û gelek cureyên ajalan hatîn çêkirin, axivîn û ragihandina van ajalan ya di navbera cureyên xwe de dêtînin holê. Lêkolînên li ser qijikan hatîn çêkirin danînê holê ku, qijik ji bo hişdariyê dengên cuda, ji bo civînê dengên cuda, ji bo rewşên biendîşe dengên cuda dertêxin. Zanistan ji bo axavtina qijikan şikleke detaytir fêm bikin dengê qijikan kirine grafîkên sonogram.

Bernd Heînrîch li ser axavtina ajalan taybetî ya qelareşkan sonogram derxistine û lêkolîn kirine, zehmetiya van xebatan wisa vedibêje: “Xebatên me mîna, yek ji gerstêrkên din were alîkariya sonograman axaftina mirovan çareser bike, peyvên der heqê fealiyêtên mîna xwarin, lîstok, evîn, masîvaniyê wergerîne sonogramê ne. Hewldana mê em xwe bixin cihê candarên ji gerstêrkên din tên û heyberên din yên biaqil re ragihandinê pêk bînin.”

 

DELFİN Û AJALÊN DIN DE RAGIHANDIN

Di Qur’anê de taybetî li ser ragihana çûkan û mûriyan bal hatiye kişandin. Ev îşaretên Qur’anê me mecbûr dike ku em ragihandina hemû ajalan lêkolin. Wek mînak, lêkolînên li ser fîlan hatîn çêkirin gelek doneyên mîna, fîl ji mesafeyên dûr jî dikarina li hev re ragihandinê pêk bînin, derxistine holê. Di mijara ragihandinê de candarê bala lêkolînera dikişîne delfînin. Deflîn dengin mîna fîtik, wiqewiqkirin, bendbendiyê dertêxin û hev re diaxivin. Delfîn bi sîstema sonarê ya kar tînin re frekansên kifş re tikana rêdikin. Sîstema sonarê ya delfîn kar tînin, di avê tarî de naskirina objeya, zanîna dûrahiya hêsan dike. Dilfîn ji 0.25 kHz heta 200kHz freqansê dengan kar tînin. Delfîn freqansên bilind di cih dîtinê de, digel freqansên nivz ragihandin û oryantasyonê de kar tîne. Lêkolînera di bin bahran de lêkolîn çêkirine û encama van lêkolîna de ditine ku delfîn di nava xwe de diaxivin û ragihandinê pêk tînin. Lê mimkun nebiye ku tespît bikin ev deng tên çi wateyê. (Ceribandinên Dr. Dreher, Dr. Evans û Dr. John C.Lîlly ji van re mînakin.)

Kîjan heyberê li serzemîn were lêkolîn bila were lêkolîn, teqez afirandina Xuda ya têkûz derdikeve holê. Çavêk zanin birênin, dilên zanin fêm bikin dibin govanê van.

 

 

Ma li serzemîn nagerihin ku bi vî awayî aqilê wan yê fêm bike û guhê

wan yê bibihîse çêbe. Ev rastiyek e ku çav kor nabin,

lê dilê di nav sing de kor dibe.

22- Sureya Hecê 46

 

 

Leave a Comment